0.00 (0 głosów)

Ocena

ocena

Dwór Bęćkowo

Kategoria: Gmina Szczuczyn

 

Właściciele i majątek

Przed 1425 rokiem nad górną Wissą osiedliła się rodzina Szczuków pochodząca z wsi Grabiów koło Nasielska. W 16 października 1436 roku książe Władysław I w swym przywileju ponownie nadał oraz sprzedał braciom Falisławowi i Marcinowi 55 włók ziemi jakie przedtem mieli. Falisław Szczuka nabył 30 włók (choć zapłacił za 20) i założył na nich wieś Szczuki-Falisławy. Marcin na 25 włókach (płacąc za 15) założył wieś Szczuki-Marciny. W obu wsiach mieszkał ród Szczuków herbu Grabie, używający przydomków Baran, Bęczk, Mróz i Sławuta. Z czasem Szczukowie nabywali kolejne ziemie zakładając wsie Szczuki Piotrowe-Pawełki, Jambrzyki czy Bęćkowo. Początkowo wszyscy potomkowie Falisława i Marcina zwali się Szczukami, dopiero w drugiej połowie XV wieku wyodrębnili się Bęćkowie czy Niećkowscy. W 1456 roku syn Marcina – Andrzej Bączek, przez 40 lat starosta bartników wiskich, kupił od Jana Chey’a m.in. ziemię, na której powstało Bęćkowo (15 włók), a także pobliskie Tarachy (10,5 włóki). Transakcja opiewała na sumę 5 kop groszy oraz 500 sztuk drewna wańczosu. Należność tę wypłacił Andrzej księciu Władysławowi I, wydaje się więc, że Chey był jego dłużnikiem. Andrzej Bączek był właścicielem Bęćkowa do co najmniej 1506 roku. Po nim dobra odziedziczył syn – Paweł Bączkowicz.
Między 1570 a 1572 rokiem części Bęćkowa należały do kilku Bączków oraz do Iławskich. W 1577 roku Bęćkowo należało do Mikołaja Wilgi, starosty ostrołęckiego oraz jego żony Anny z Iłowskich. W 1621 roku właścicielką była ich córka Elżbieta z Wilgów Kenzik. W 1673 roku pogłówne z Bęćkowa płacił Jakub Mężeński, a trzy lata później – Grajewscy z Grajewa.
W 1702 roku Zygmunt Grajewski, podkomorzy wiski, przekazał w posiadanie Bęćkowo i Tarachy Kazimierzowi Karwowskiemu h. Pniejnia. Kazimierz pochodził z rodziny mazowieckiej, wywodzącej się z Karwowa w ziemi wiskiej. Był synem Wojciecha i Aleksandry Ciszewskiej h. Zadora. Pełnił funkcje łowczego bielskiego, cześnika wiskiego, sędziego grodzkiego brańskiego, stolnika bielskiego, z której to zrezygnował w 1744 roku na rzecz syna Pawła. W ciągu 40 lat (1701–40) 27-krotnie był posłem, a w 1740 roku marszałkiem sejmu. Ożeniony z Reginą Sopoćkówną h. Syrokomla. Zmarł 12 maja 1746 roku, pochowany został na cmentarzu w Dolistowie. Jeszcze przed 1736 rokiem majątek Bęćkowo należał do syna Kazimierza – Pawła Karwowskiego h. Pniejnia. Paweł, podkomorzy bielski i poseł na sejmy, ożeniony był z Kunegundą Kruszewską h. Habdank, podczaszanką bielską. Zmarł w 1789 roku. W momencie śmierci należały do niego dobra Bęćkowo, Lipnik, Bayki oraz Bayki Starawieś. Dwie ostatnie miejscowości znajdowały się w powiecie białostockim. Co najmniej do 1801 roku powyższe dobra należały do jego spadkobierców.
Na początku XIX wieku przeszły w ręce Jakuba Klimontowicza, ożenionego z Dominiką Domicelą Antoszewską h. Poraj. Jakub był deputowanym na sejm z okręgu augustowskiego, radcą wojewódzkim, marszałkiem powiatu, a od 1828 roku sędzią pokoju powiatu biebrzańskiego. Wraz z Ignacym Kisielnickim (Jakub był jego pełnomocnikiem), właścicielem Szczuczyna, był członkiem Łomżyńskiej Loży Masońskiej „Wschodzące Słońce”. Zmarł 8 lipca 1840 roku w Bęćkowie w wieku 72 lat. Jego żona zmarła 22 marca 1856 roku, w wieku 86 lat. Oboje pochowani zostali na cmentarzu parafialnym w Wąsoszu. Po Jakubie majątek przejął jego syn Wincenty, ożeniony z Wiktorią Kulwieć. Wincenty w 1825 roku ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji na Uniwersytecie Warszawskim. Następnie pełnił urząd rejenta przy Trybunale Cywilnym w guberni augustowskiej. Zmarł w Wołyniu 22 lipca 1846 roku. W 1851 roku Wiktoria wyszła za mąż po raz drugi, tym razem za Kajetana Dąbrowskiego. Ślub odbył się w Wąsoszu. Wiktoria zmarła 30 stycznia 1862 roku w Bęćkowie. Dobra Bęćkowo, Tarachy oraz Bzury Skiejtowskie odziedziczyła córka Wincentego i Wiktorii – Wanda Martyna Andrea Klimontowicz. Poślubiła ona w 1861 roku Feliksa Abdona Sabina Kozłowskiego, wnosząc mu wspomniane dobra w posagu. Feliks był absolwentem Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie.
W 1903 roku w zabudowaniach dworskich wybuchł wielki pożar, który objął wszystkie budynki gospodarcze. Oprócz budynków spaliło się 250 sztuk owiec, 16 koni fornalskich, 17 krów, 1 buhaj, 2 powozy, 4 sanie, wolant, bryczka, zaprzęgi, wozy, pługi, brony, 300 kóp zboża i 137 fur paszy. 25 czerwca 1911 roku przed gankiem dworu została odprawiona - za specjalnym pozwoleniem biskupa – uroczysta msza święta z okazji złotych godów Feliksa i Wandy Kozłowskich. Feliks Kozłowski zmarł w Bęćkowie 25 sierpnia 1912 roku. Pochowany został na cmentarzu w Wąsoszu. Majątek przejął ich syn – Jan Kozłowski, urodzony w 1880 roku.
28 lipca 1920 roku był tragicznym dniem w losach majątku. Tego dnia po najeździe wojsk bolszewickich zginął Jan Kozłowski wraz ze swą matką, przeszytą bagnetem. Oboje zostali pochowani w grobie rodzinnym w Wąsoszu. Majątek, żeniąc się z siostrą Jana – Felicją, przejął Rajmund Skarżyński, urodzony w 1900 roku. W 1922 roku był jednym z założycieli Syndykatu Rolniczego Szczuczyńskiego S.A. Majątek w 1926 roku liczył 238 hektarów, zaś w 1930 roku – 250 hektarów. Rajmund pozostawał jego właścicielem do października 1939 roku, kiedy to został aresztowany i osadzony w więzieniu w Grajewie. Tam ślad się po nim urywa. Prawdopodobnie został zamordowany przez NKWD. Jego nazwisko znajduje się na liście osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP między 17 września 1939 a czerwcem 1940 roku, będącej próbą rekonstrukcji białoruskiej listy katyńskiej.
Po II WŚ majątek rozparcelowano. We dworze miała zostać ulokowana Gminna Szkoła Rolnicza, jednak do jej powstania ostatecznie nie doszło. Utworzono natomiast Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną, która działała do 1957 roku. Wtedy to nastąpił remont dworu, z przeznaczeniem na szkołę podstawową wraz z mieszkaniem dla dyrektora. Działała ona w latach 1959-2000. Opuszczony budynek władze gminy postanowiły przekazać w użytkowanie trzem sołectwom: Bęćkowo, Gutki, Lipnik. W 2002 roku z inicjatywy jednego z mieszkańców wsi budynek ponownie miał spełniać cele oświatowe. Tym razem w jednym budynku miały znajdować się: przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum i studia wyższe. Na okoliczność rozpoczęcia roku szkolnego mieszkaniec wsi, bez uzgodnienia z konserwatorem, samowolnie pomalował elewację na kolor żółty i zielony. Do otwarcia szkoły ostatecznie nigdy nie doszło. Dwór został sprzedany przez gminę 31 grudnia 2003 roku osobie prywatnej.

 

Zespół architektoniczno-parkowy

Dwór o charakterze późnobarokowym został wybudowany dla Pawła Karwowskiego w latach 1752-1760. Murowany z cegły, otynkowany. Na planie prostokąta, z dwoma wgłębnymi portykami na niskich kolumnach połączonych koszowymi łękami. Parterowy, siedmioosiowy, z mieszkalną trójosiową facjatką na osi, od frontu dwukondygnacyjną. Facjatka frontowa zwieńczona jest szczytem o uskokowych spływach i ściętym wierzchołku, od strony ogrodu zaś - szczytem trójkątnym. Dach wysoki, łamany polski czterospadowy, pokryty eternitem. Układ wnętrz trzytraktowy, z pomieszczeniami rozdzielonymi sienią i salonem na osi.

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1801, 1815, 1886
  • Monitor Warszawski 1825, 1826, 1828
  • Gazeta Polska 1828
  • Kurjer Warszawski 1828, 1840, 1856, 1858, 1912
  • Wiek 1880
  • Rocznik Adresowy Królestwa Polskiego na Rok 1902. R. 3, Warszawa 1902
  • Gazeta Ogłoszeń 1903
  • Wspólna Praca 1911
  • Gazeta Bankowa 1922
  • Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej. R. 22, Poznań 1900
  • Stanisław Załęski, O masonii w Polsce od roku 1742 do 1822 na źródłach wyłącznie masońskich Wyd. 2 popr., Kraków 1908
  • Aneta Zamojska, Spór o dworek w Bęćkowie w Gazeta Współczesna z 06.12.2002 r.
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1930, Warszawa 1930
Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Opuszczony
Numer rejestru zabytków województwa podlaskiego 59
Data wpisu do rejestru zabytków 06.06.1956
Dostępność Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

19-230, Bęćkowo

Komentarze

comments powered by Disqus